مرگ ما به دست اوست ، اگر او عمر ما را كوتاه و قطع كند تسلّط و توانگرى ما را چه سودى دارد ؟ ! ) . ملك و دارايى به دست اوست ، بدين دو دريا بنگر ! يكى شورابه‌اى تلخ است و ديگرى آبى شيرين و گوارا . اين دو آب با يكديگر برابر نيستند ( پس نكوكار و بدكار نيز برابر نباشند ) اما با وجود اين خداوند از آن دو آب ، گوشتى تازه روزى ما مىكند ، و جامه‌اى كه آن را بپوشيم ، و پشت آن هر دو دريا را براى عبور كشتيهاى موج شكاف خم و هموار مىسازد ، تا كالاها را جابجا كنند ، و ما را به نعمتهاى الهى رهنمون شوند تا او را بدان سبب سپاس داريم و شكر گزاريم . اوست كه شب را از پس روز مىآورد ، و روز را به شب مىپيوندد ، و خورشيد و ماه را تسخير و رام كرده ، و مسير آن دو را معيّن نموده است ، پس مالك و دارندهء واقعى اوست ، در حالى كه آن شريكان ساختگى و پندارى ذرّه‌اى را به قدر پوست ميان هستهء خرمايى مالك نيستند ( پس ناگزير بايد توانگرى را نزد پروردگار مالك و دارنده خود جستجو كنيم ، نه نزد طاغوتان و آسايش طلبان ) . اينان بلا و رنج را به هنگام سختيها بر طرف نمىكنند ، و دعا را نمىشنوند ، و اگر بشنوند پاسخى نمىدهند ، و روز قيامت سودى ندارند ، و هيچ كس بهتر از آشناى كار و آگاه به اسرار براى نقل اخبار نيست . سياق سوره بر فقر و نيازمندى بشر - تمام بشر - به درگاه پروردگارش تأكيد مىكند ، و تأكيد دارد كه همانا خداست كه بىنياز است ( پس فروتنى و سرسپردن به درگاه اين و آن در جستجوى توانگرى و آب و نان روا نيست ) . آيا در اين مورد نيازمندى و فقرى بزرگتر از اين يافت تواند شد كه خدا اگر بخواهد و اراده كند تمام نسلى را از ميان مىبرد و به سادگى نسلى ديگر را به جاى آنها مىآورد ؟ / 8 ( به نظر مىرسد محور دوم كه قرآن به تفصيل از آن گفتگو مىكند ، يعنى محور مسئوليت ، به محور نخستين مربوط مىشود ، زيرا وقتى انسان بداند كه در برابر عمل خود پاداش مناسب با آن مىبيند اين شناخت او را از بد انديشى و مكر بد دور